|
Arama motorları |
|
| Yahoo : (http://www.yahoo.com) : Konu katalogları çok iyi olan Yahoo, Arama Motoru üzerinden sorgulamada da ortalama olarak başarılı. Oldukça basit bir kullanıcı arayüzü var. Yahoo, yeni bir sorgulama arayüzü üzerinde çalışıyor. Ayrıca, anahtar kelime sorgusu sonucunda hiçbirşey bulunamamışsa, sorgulama otomatik olarak Alta Vista'ya yönlendiriliyor. | |
| Alta Vista : (http://www.altavista.digital.com) : Bu alanda en iyilerden bir tanesi. Bir takım anahtar kelimeler üzerinden sorgulama yapmak istiyorsanız, başvuracağınız en doğru adreslerden biri de Alta Vista'dır. Çok güçlü bir Arama Motoru ve çok geniş bir kapsama/bilgi tarama alanı vardır. Alta Vista, kullanıcı arayüzü ve tarama seçenekleri ile de diğer servislerden ayrılmaktadır. Çok zengin seçenekler üzerinden taramanızı spesifik hale getirebilirsiniz. News üzerinden tarama yapılmasına da müsade eder. Değişik Arama Motorları, (Yahoo, InfoSpace, LawCrawler vb gibi) gerektiğinde taramalarını Alta Vista Arama Motoruna yönlendirebilmektedir. Tek anahtar kelime üzerinden aramalarda, çoğunlukla, çok fazla sonuç listelemektedir. Bu bazen, oldukça dezavantajlı bir durum gibi görünse de, elde edilen sonuçların analiz edilebileceği araçlar ile bu durumu avantaja dönüştürmek mümkündür. Alta Vista kullanımı ile ilgili ayrıntılı bilgileri aşağıda veriyoruz. | |
| Lycos : (http://www.lycos.com) Bir başka hızlı ve esnek sorgulama sistemi daha. Sorgulama sonuçları, sizin seçtiğiniz bazı kriterlere göre sıralanabiliyor. Ayrıca iyi bir katalog sistemi var. | |
| Excite : (http://www.excite.com) : Değişik bir içerik kataloğu üzerinden listeleme ve arama motoru servisi. Çok farklı konularda iyi toparlanmış başlangıç noktaları (haritalar, shareware program arşivleri, sözlük servisleri, kişi/kurum sorgulama, borsa, tv haberleri sorgulama vb.) | |
| InfoSeek : (http://www.infoseek.com) Dikkatlice düzenlenmiş 12 içerik ve alt içerikler üzerinde gezinerek bilgi arayabilirsiniz. Ayrıca, arama motoru servisi kullanabilir; news, kişi, kurum, borsa vb sorgulaması yapabilirsiniz. | |
| WebCrawler : (http://www.webcrawler.com) : Döküman içeriği sorgulanabilir. Sorgulama imkanları biraz kısıtlı olmakla birlikte, hızlı bir şekilde, amacınıza en uyan linkleri yakalayabilirsiniz. | |
| Deja News : (http://www.dejanews.com) Usenet tarama servisi. Bulduğumuz usenet mesajlarına cevap yazabilme olanağı. Usenet üzerinden sorgulama yapmak için çok ideal. Mutlaka aklınızda olsun! | |
| Diğer Önemli Servisler : |
Üçüncü gruba giren servisler arasında Savvy Search, AllInOne,Search Com ve Netscape Net Search kullanım kolaylığı ve esnek sorgu sistemleri ile ön plana çıkmaktadır. Meta Search servisi de kullanabileceğimiz başka bir başlangıç noktası. Bu servislerden bazılarını listelemek gerekirse :
| Savvy Search : ( http://guaraldi.cs.colostate.edu:2000/ ) Sorgulamalarınızın hangi arama motorunda hangi oranlarda başarıyla bulunduğunu saptayan (anahtar kelimelere uygunluk, hız, kaç tane link bulduğu vb gibi kriterlere göre) ve buna göre bir değerlendirme yaparak size sunan bir servis. Isterseniz, ana menüden kullanıcı arayüzünü Türkçe seçebiliyorsunuz. "Integrate Results" seçeneği ile, her bir "Arama Motoru" ndan gelen cevaplar birleştirilip size sunulabiliyor. | |
| All In One : (http://www.albany.net/allinone) Konu kataloğu içindeki her bir içerik ile ilgili olarak en uygun sorgulama imkanını size sunan Arama Motorları bir menü sistemi içinde veriliyor. Konu kataloglarını Arama motorları ile birleştirmesi güzel bir düşünce. | |
| Meta Search : (http://metasearch.com/) Birçok arama motorunda aynı anda sorgulama yapabileceğiniz bir servis. Ayrıca, dosya taraması yapma (kategoriler içinde) ve on-line sözlük kullanma imkanınız da var. | |
| Search Com : (http://www.search.com) :İyi bir konu kataloğu var. Ayrıca, bir çok Arama Motoru Servisine aynı menüden erişebilirsiniz. Ilk başta, Yahoo default olarak geliyor. | |
| Netscape Net Search : (http://home.netscape.com/home/internet-search.html) Çok yalın bir arayüz ile, popüler sorgulama servislerini (Yahoo, Lycos, InfoSeek, Magellan, Excite, OpenText, WhoWhere, BigFoot) kullanmanızı sağlıyor. Internet White Pages (kurum sorgulama) ve Yellow Pages (kişi sorgulama) imkanları var. Daha pek çok ilginç arama sistemini entegre bir şekilde içinde barındırıyor. | |
| Internet Secretary : (http://www.elegancenet.com/ss/main.htm) Yüzlerce Arama Motoruna erişebileceğiniz bir servis. | |
| Net Locator : (http://nln.com) İyi bir kullanıcı arayüzü ile birçok arama motoruna erişebileceğiniz bir servis. |
![]()
2. Sorgulama Sistemlerine Genel Bakış; Yahoo ve Alta Vista kullanımı
Web ile tarama yapan sistemler çok büyük bir hızla gelişmektedirler. Tarama/Sorgulama Servisleri arasındaki farklar, bu servislerin bilgilere/dökümanlara ulaşırken kullandıkları yöntemler, anahtar kelimeleri nasıl aradıkları (bazıları, web sayfalarının standart anahtar kelimelerine, bazıları tanım satırlarına, bazıları tüm dökümana bakabilir) ve kaç tane site taradıkları konusularında yoğunlaşır. Ayrıca, kullanıcı arayüzlerinin sadeliği, sorgulama seçeneklerinin çeşitliliği ve kullanım kolaylığı, ve konu katalogları üzerinden de sorgulama yaptırabilmeleri önemli diğer farklardır. Web Search Engine'ler (arama motorları), kullanılarak kişi taraması, haber taraması, haber grupları üzerinde tarama yapmak da mümkündür.
Bir servisten, verdiğiniz kriterlere uyan linkleri/dosyaları alıp listelediğinizde, bunların arasında konu ile ilgisi olmayan dökümanlara da rastlanabilir. Dikkat etmemiz gereken nokta, anahtar kelimeyi/kelimeleri iyi seçmek. Yoksa, 10binlerce link arasında boğulabiliriz. Ayrıca, bu servislerin sadece belirli sayıda (genellikle 100-300 arası) sonucu görmemize izin verdiğini de düşünürsek, arama Servislerinin nasıl kullanıldığını öğrenmek çok önemli. Kullanımı iyi öğrenirsek, buna göre aramalarımızı daha spesifik yapabilir ve aradığımız bilgilere daha kolay ve rahat ulaşabiliriz. Öncelikle konu katalogları üzerinden aradığımız bilgilere ulaşmaya çalışmak ta çoğunlukla bize avantaj kazandıracaktır.
Bugün en çok kullanılan servislerin başında Yahoo, Lycos ve Alta Vista geliyor. Yahoo, kullanım basitliği ve bu alanda ilk olmasının verdiği avantajla en tanınmış servis. Çok zengin ve iyi sınıflanmış bir konu kataloğu var. Alta Vista ise, güçlü arama motoru (Search Engine) ve zengin arama kriterleri ile en çok kullanılan servislerin başında geliyor. Ayrıca, Alta Vista, "Live Topics" mekanizması ile, aramalarınızı daha hassas ve belirgin yapmanıza olanak tanıyor. Yahoo ve AltaVista için arama/tarama mekanizmaları ve kurallarına daha yakından bakalım:
Yahoo, ilk çıkan "Web Arama" sistemlerindendir.
Yahoo, internet üzerinde en çok erişilen sitedir (1997 başı
itibarıyla). Özellikle konu katalogları ve basit tarama arayüzü
ile dikkat çekmektedir. Yahoo'da herhangi bir konuda tarama yapmak
son derece kolay. Aşağıda,
Eğer bir konu hakkında bilgi almak istiyorsak önümüzde iki seçenek var :
| Aradığımız konu ile ilgili anahtar kelimeyi/kelimeleri boşluğa yazmak ve "Search" düğmesine basmak, | |
| Aradığımız konuyu kapsayan uygun içeriği verilen konu başlıkları içinden yakalamaya çalışmak. |
girmişsek, sonuçta bu kelimelerin herhangi birisinin geçtiği linkler/dökümanlar bize listelenecektir. Eğer, bir kelime grubunu aynı anda aratmak istiyorsak bunu çift tırnak içinde vermeliyiz. Söz gelimi
şeklindeki bir anahtar kelime, tam olarak "network ethics" 'in anahtar kelime olarak kullanıldığı linkleri/dökümanları bizeverir. Dökümanlarda görülmesini istemediğimiz kelimelerin başına "-" koyuyoruz. Örnek olarak,
şeklindeki bir tarama sonunda elde ettiğimiz dökümanlarda "ftp"ile ilgili şeyler olmayacaktır. Eğer tarama sonucunda bir kelimenin mutlaka olmasını istiyorsak, o zaman da "-" yerine "+" koyuyoruz. Anahtar kelimeler, mantıksal "AND", "OR" ve "NOT" işlemlerine tabi tutulabilirler.
Öte yandan, Yahoo, çok zengin bir konu kataloğuna sahiptir. "Search" düğmesinin altındaki kategorilerde birçok konu başlığı sıralanmıştır. Sözgelimi, Üniversiteler hakkında bilgi aradığımızda (başvuru şartları, okutulan dersler, üniversitelerin web adresleri vb) sol sütundaki "Education" altından "Universities"i seçebiliriz.
Yahoo, Internet üzerinde kişiadı/e-posta adresi/kişi adresi/telefon numarası vb taraması yapmamıza da olanak tanır. Bu tip taramalar, "Yellow Pages", "People Search" başlıkları altındadır. Haber taraması (News Search), Borsa ile ilgili sorgulamalar (Stock Quotes), Spor haberleri (Sport Scores) ve harita sorgulamaları (City Maps) yapılabilir.
"Options" menüsünden, daha detaylı sorgulama kuralları kullanabileceğimiz başka bir sayfaya geçebiliriz. Buradan diğer arama motorlarına geçiş yapmak ve ekstra konu kataloglarına ulaşmak ta mümkün.
Yahoo, yeni bir tarama sistemi geliştirmeye çalışmaktadır. Buraya "Try our new search" kısmından geçilebilir. Yahoo ile, sadece Web üzerinde değil, Usenet üzerindeki en son iletiler üzerinde de tarama yapılabilir. Kullanımla ilgili daha ayrıntılı bilgilere "help" seçeneklerinden ulaşmak mümkündür.
Ayrıca, verdiğiniz kriterlere uygun hiç bir şey bulunamamışsa, Yahoo, taramayı doğrudan Alta Vista'ya yönlendirmektedir.
AltaVista, tarama içeriği ve kullanıcı ara yüzü en zengin servislerden biridir. Aşağıda, Alta Vista Servisine (http://www.altavista.digital.com) ilk bağlanıldığında karşılaştığımız sayfa görülmektedir:
Diğer arama servislerinde olduğu gibi, Alta Vista da, verilen anahtar kelimelere göre tarama yapar.Arama işlemi, iki ayrı şekilde yapılabilir :(i) Simple Query (Basit Arama), (ii) Advanced Query (Genişletilmiş Arama). Basit arama, ilk gelen Alta Vista sayfasıdır.Aradığımız konu ile ilgili anahtar kelime ilgili yazma alanına yazılır, daha sonra "Search" düğmesi TIKlandığında, arama sonuçları ekrana gelir.
Yahoo'ya benzer şekilde, aralarına boşluk bırakılarak girilen kelimeler OR işlemine tabi tutulur ve bu kelimelerin geçtiği herşey listelenir. Birlikte kullanmak istediğimiz kelime grupları (phrases), Yahoo'da olduğu gibi, çift tırnak içinde verilir. Sözgelimi,
şeklindeki bir kelimeler grubu, içinde paris, louvre ve petite galerie olan linkleri/dökümanları bize listeler. Tarama sonucunda mutlaka olmasını istediğimiz anahtar kelimelerin başına "+", olmasını istemediğimiz anahtar kelimelerin başına "-" konur. Sözgelimi,
şeklindeki bir tarama sonucunda elde ettiğimiz bilgilerde, "Atatürk" ve "Türkiye" ile ilgili bilgiler olacak, ama "Osmanlı İmparatorluğu" ile ilgili bilgiler bulunmayacaktır.Kelimeler arasına boşluk bırakmak yerine, ";" (noktalı virgül) de kullanılabilir. Alta Vista, "wild card" kullanımına da izin verir.Söz gelimi,
şeklindeki bir tarama sonucunda, "turkey", "turkish" .... gibi bu tanıma uyan pek çokşey listelenebilir. wild card'lar kelime içinde de kullanılabilir. (alumi*m gibi)
Anahtar kelimelerde büyük/küçük harf ayırımı vardır. Ancak, kelime gruplarında (phrases) bu ayırım yoktur. AltaVista, istenirse bulunan sayfaları sadece belli bir dile göre arayabilir. Şu an 16 ayrı dili desteklemektedir. Bu diller, üst sağdaki menü yardımıyla seçilebilir. Üst soldaki menüden de, istenirse, arama Web üzerindeki dökümanlardan değil de, tartışma öbekleri iletileri üzerinden yapılabilir.
Eğer arama sonuçları çok fazla ise (200'den fazla ise bakmak zor olur), arama kriterini daraltarak sonuçları azaltma yoluna gidebiliriz. Öte yandan, AltaVista, gelen sonuçları analiz edebileceğimiz "Refine" seçeneği de sunar. Bu yolla, gelen cevaplara bakmadan, doğrudan bu butona basılırsa, gelen dökümanlarda en fazla kullanılan kelimelerin olduğu bir tabloyla karşılaşırız. Gelen bu tablodan aradığımız konuyla ilgisi olmayan kelimeleri ekleyerek/çıkararak arama sonuçlarını daha sade ve işe yarar hale getirebiliriz.
Alta Vista'nın sunduğu ikinci bir arama sistemi Genişletilmiş Arama (Advanced Query)'dir. Gelen ana menüden seçilebilir. Bu durumda karşımıza aşağıdaki sayfa gelir :
Görüldüğü gibi, bilgi girilebilecek başka yerler de karşımıza geldi. Burada, aradığımız bilgiler için bir tarih aralığı verebiliriz, anahtar kelimeleri AND, OR,NOT ve NEAR gibi mantıksal operatörlerle ilişkilendirebiliriz. Mantıksal grupları parantez içine alabiliriz. Basit kullanımdaki genel kurallar burada da geçerlidir. Alta Vista için de, kullanım ile ilgili ayrıntılı bir help sistemi vardır. Aşağıda, bazı genişletilmiş arama örnekleri görülmektedir.
Ayrıca, listelenecek dökümanların içeriği ile ilgili başka kısıtlar da verebiliriz. Aşağıda bu kullanımla ilgili bazı detaylar verilmiştir:
host : bilkent.edu.tr :Sadece host name'i bilkent.edu.tr olan sayfaları listeler
image:comet.jpg içinde comet.jpg isimli bir resim dosyasına link olan sayfaları listeler
link: www.itu.edu.tr İçinde, www.itu.edu.tr 'ye en az 1 link olan sayfaları listeler
text : css İçeriğinde css olan sayfaları listeler (burada, css'nin döküman iinde herhangi bir yerde olması yeterli; link olmasına gerek yok)
Bu kısıtlar, arama alanı içinde verilmeli. (host:bilkent.edu.tr gibi).
Usenet taramalarında da benzer kısıt komutları kullanabiliriz:
from:gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr'den gelen iletileri listeler.
subject:"css" Konusu css olan iletileri listeler. araya boşluk konarak birden fazla subject verilebilir.
newsgroups:tr.internet.discussion tr.internet.discussion isimli haber grubuna gönderilen iletileri listeler
summary:int* summary kısmında int* geçen (internet, international, intel .. vb. ) iletileri listeler
keywords:CSS usenet iletileri içinde, keyword-ü CSS olanları listeler.
Alta Vista, arama ile ilgili tarih kısıtı vermemize de olanak tanır. Arama yapılacak döküman tarihleri için bir başlangıç ve bir de son tarih verebiliriz.
Diğer Arama Servisleri de, benzer kullanıcı ara birimleri sunarlar. Kullanımda bazı farklar olacaktır. Basit aramalarda anahtar kelimeyi yazmak yeter. Belirli bir Arama Servisi'nin daha ayrıntılı kullanımını öğrenmek için help dosyalarıı 5-10 dak. okumalısınız. Göreceksiniz, kazancınız harcadığınız 5-10 dak. dan çok daha fazla olacak.
Sorgulama servislerinin kullanılmasında, aradığınız konu ile ilgili çok fazla sayıda kısıt vermeniz sonuca ulaşmanızı kolaylaştıracaktır. Butip servisler, genellikle, tek anahtar kelime üzerinden yaptığınız sorgulamalardahiç teişinize yaramayan bir yığın gereksiz bilgiyi de listeleyebilir. Bunu önlemenin yolu uygun tarama seçenekleri ve mümkün olduğunca konu katalogları kullanmak.