Modem sorunları, karmaşık Internet yazılımları, yavaş bağlantılar... Internet kullanıp da bu konularda sorun yaşamayan yok. Belki Internet hızınızı ikiye, üçe katlamanız için mucizeler yaratamayız ama, acemiler için önereceğimiz çok şey var. En azından Internet'i olanaklarınızın elverdiğinden daha yavaş kullanmamak, işinizi daha pratik yollardan görmek için püf noktalarımıza kulak verin. Tabi sorduğunuz soruları da cevaplıyoruz...

1. 56K Modem Alalım mı?

Artık bu soruyu sormaya bile gerek yok. Çoğu ISS 56K standardına geçti. 56K modemler, telefon hatları 54.6K'dan fazlasına izin vermese bile, diğer şartlar ideale yaklaştığı ölçüde 33.6K ve daha düşük modemlerden daha iyi sonuçlar verir. Aşağıdaki püf noktalarınızda ideal koşulların neler olduğu, Internet hızlarının modemden bağımsız olarak nasıl değişebileceği gibi konularda bilgi veriyoruz. Ancak burada şunu söyleyelim: Biraz daha pahalı gözükseler bile, uzun vadede artan Internet hızınız, dosyaları daha kısa sürede indirmenizi ve eskisine oranla daha karlı çıkmanızı sağlayacaktır.

2. Hangi Standart?

Artık çoğu ISS (Internet Servis Sağlayıcı) 56K desteği veriyor. Bu hızı destekleyen üç standart var: K56flex, x2 ve daha yeni olan v90. ABD gibi ülkelerde x2 standardı da kullanılmakla birlikte Türkiye'de ISS'ler iki standardı destekler: K56flex ve v90.

Çoğu 56K modem (özellikle Rockwell yonga setine sahip olanlar) her iki standardı da desteklerken, USR gibi eskiden sadece x2 standardını destekleyen modemler de artık v90 standardına destek veriyor. Yeni modemlerle gelen sürücüler, modeminizi bu standartlara uygun olarak kurarlar. Ama nispeten daha eski modemler için Web sitelerinden v90 terfi yazılımlarını indirmeniz gerekir.

Kullandığınız modem sürücülerinin bu standartları destekleyip desteklemediğinden emin olmak için şu yolu izleyebilirsiniz:

Internet'e bağlı değilken Denetim Masası*Modem (Control Panel*Modems) komutunu çalıştırın. Açılan ileti kutusunda Tanı (Diagnostics) bölmesinden modeminizi seçip Daha Fazla Bilgi (More Info) düğmesine tıklayın. Birkaç saniye içinde ekrana gelecek ileti kutusunun başlarında modeminizin kullandığı standart yazıyor olabilir. Burada yoksa biraz aşağı inip ATI7 satırlarına bakın. Burada modeminizin desteklediği standardı bulacaksınız.

3. ISA Modem mi

PCI modem mi?

Bu soruya cevap vermek zor. PCI modemleri kurmak daha kolaydır ama biraz daha fazla işlemci gücüne ihtiyaç duyarlar. Şöyle diyelim: Eski bir sisteminiz varsa ISA tercih edebilirsiniz; hızlı bir PC'niz varsa veya boş ISA yuvanız kalmamışsa PCI tercih edebilirsiniz. PCI modemler yeni yeni yaygınlaşıyor ve bu tür modemler fazladan HFS, HFC gibi sürücüler kullandıkları için ilk başlarda bu sürücülerle ilgili bazı sorunlar çıkardılar. Ama şimdi işler daha oturmuşa benziyor. Yine de dergimizin Ürün İnceleme bölümünde hemen her ay verdiğimiz bilgilerden de yararlanabilirsiniz. Öte yandan yakın gelecekte tüm modemlerin PCI olacağını söyleyebiliriz. Bu arada, bütçeniz elveriyorsa harici modem de tercih edebilirsiniz: Hem kurulmaları daha kolaydır, hem taşınabilirler.

4. İdeal Koşullar Nedir?

Önce modeminizin teorik hızından bahsedelim. Diyelim ki 56K modeminiz var ve telefon hatlarının da yaklaşık 54.6K hıza izin verdiğini biliyorsunuz. Bunun anlamı şudur: Modeminiz ideal koşullarda 54600 Kbit hızla dosya indirebilir. 1 byte 8 bit olduğuna göre, Internet'ten maksimum dosya indirme hızı yaklaşık 6.8 Kilobyte/sn'dir. Tabii bu zip, exe, jpeg gibi zaten sıkıştırılmış dosyaları indirme hızı. Örneğin bir metin dosyasını indiriyorsanız, modeminizin kendi sıkıştırma algoritması devreye girer ve 10-12 K/sn gibi daha yüksek hızlara ulaşabilirsiniz. Ama biz burada hep sıkıştırılmış dosyalardan bahsedeceğiz.

Koşullar ideal olsaydı, hep bu hızda dosya indirmeniz mümkün olabilirdi. Öte yandan bağlandığınız sunucunun Internet'e bağlantı kapasitesi, ISS'nize o anda bağlı bulunan kullanıcı sayısı, verilerin bu sunucudan sizin PC'nize kadar izlediği yoldaki trafik yoğunluğu, telefon hatlarınızdaki parazitler, telefon santralinizin analog veya dijital olup olmadığı, bağlandığınız ISS'nin dijital hat numarasını kullanıp kullanmadığınız, telekom ve ISS altyapısında yaşanan geçici sorunlar bu hızı düşürür. Hatta bazı saatlerde trafik yoğundur, dosya indirme hızınız 1K/sn'nin altına bile inebilir. Bazı saatlerde de aynı siteden, aynı dosyayı daha hızlı indirdiğinizi görürsünüz. Bu nedenle modeminize suç bulmadan önce Internet koşullarınızı dikkate almanızın faydası var.

5. Bağlantım K56flex mi

v90 mı?

Çoğu modemin her iki standardı da desteklediğinden bahsetmiştik. Ama ISS'niz bu standartlardan birini kullanıyor olabilir. Çoğu modem, ilk bağlantı sırasında ISS'nizin standardını tespit eder ve ona göre bağlanır. Ama 50,000 bps, 52,000 bps gibi tam rakamlarda bağlanıyorsanız bu K56flex, 52,333 bps, 54,666 bps gibi küsuratlı rakamlarda bağlanıyorsanız bu v90 bağlantı demektir. Hangisi daha hızlı diye sorarsanız, ikisi arasındaki hız farkının ihmal edilebilir olduğunu söyleyebiliriz. V90 54,666 bps ile en yüksek hızı veriyor gibi görünse de genelde hat koşulları nedeniyle bu hız çok nadir yakalanır. Ama şanslı editörünüz, temiz telefon hattı sayesinde resimde görüldüğü gibi çoğu kez 54,666 bps bağlanıyor.

6. İlk Bağlantı Hızı Sabit mi?

Hayır. Telefon hatlarındaki parazitlere göre bağlantı hızınız düşebilir. Ama Windows bağlantı kutusu bu değişiklikleri size yansıtamaz. Hatta bu parazitler nedeniyle bazen bağlantınız kopabilir. Internet'in ilk zamanlarında telefon altyapısı daha kötüydü. Hatta bazen kopmalar olmaması için PC'mizin port hızını düşürür, sürekli kopma yaşamaktansa yavaş bağlantıyı tercih ederdik.

7. Port Hızı Nedir?

Artık yeni modemler ve Windows default olarak port hızınızı 115,200 bps olarak belirliyor. Bu, modeminiz ile PC'niz arasındaki veri yolunun hızıdır. Tabii ISS'niz ile modeminiz arasındaki hız maksimum 54.6K olabileceği için bu port hızından yararlanamıyorsunuz. Ama port hızınızı düşük tutmuşsanız hızınız yavaş olabilir. Port hızlarınızı nerelerden kontrol edeceğinizi açıklayalım:

l Denetim Masası*Sistem*Aygıt Yöneticisi (Control Panel*System*Device Manager) bölümüne girin. Modems altında modeminize çift tıklayın. Modem bölmesinde hem modeminizin bağlı olduğu COM portunun numarasını hem de Maksimum hız (Maximum speed) diye bir liste göreceksiniz. Bu listeden 115200'ü seçin (57600 de olabilir, farketmez).

l Daha sonra yine Aygıt Yöneticisi bölümüne girin. Listeden Ports'u (Bağlantı noktaları) açın ve altında modeminizin bağlı olduğu portun üzerine çift tıklayın. Bağlantı Noktası Ayarları (Port Settings) bölmesinde Bit per seconds (bit/sn) kısmından 115200'ü seçin (57600 de olabilir, farketmez. Ama aynı com portuna bazı zamanlar dijital kamera gibi başka bir aygıt bağlıyorsanız en yükseğini seçmelisiniz). Bu arada aynı bölmede Gelişmiş (Advanced) düğmesine tıklayıp Receive buffer ayarının da en sonda olmasına dikkat edin.

l Son olarak ISS'nizin bağlantı simgesinin bulunduğu Çevirmeli Ağ (Dial-up Networking) bölmesine girin. ISS'nizin simgesine sağ tıklayıp Özellikler (Properties) komutunu seçin. Configure (Ayarla) düğmesine tıklayın. Buradan da maksimum hızı 115200 olarak seçin.

Not: Eski PC'lerde ve modemlerde port hızı 57600'ün üzerine çıkmayabilir.

8. Hangi Sürücüler?

Çoğu donanımın Türkiye'ye özel olması gerekmez ama telekom altyapılarındaki farklılıklar nedeniyle kullanacağınız modemlerin - daha çok da kullanacağınız sürücülerin - Türkiye telekom altyapısına uygun olması gerekir. Bu nedenle sorun yaşıyorsanız modeminizin Türkiye distribütörünün önerdiği sürücüleri kullanmalısınız. Modemlerin satışa sunulmadan önce distribütör firma tarafından denetlenmiş olması gerekir. Örneğin USR modemler için - bu markanın iki distribütörü bulunduğundan - www.biltur.com.tr ve www.karma.com.tr adreslerinde Türkiye'ye uygun v90 terfi yazılımları bulunmaktadır. Veya bazı modemlerin kurulum seçenekleri arasında Türkiye bulunmasa bile, kitapçıklarında hangi ülkenin sürücüsü ile kurulması gerektiği yazabilir.

9. Sürücü Seçimi

Modeminizi mutlaka en uygun, en yeni sürücülerle kurmalısınız. Aksi halde Windows kendi içindeki sürücüleri yükler veya modeminizi tanımazsa Standart Modem sürücülerini yükler. Bu da hızınızı düşürür. Daha önce başka sürücüler yüklemişseniz de işler karışabilir ve Windows ısrarla bu eski sürücüleri tanıtmaya çalışabilir.

Böyle bir durum söz konusu ise, modeminizi kurarken doğru sürücülerin bulunduğu klasörü elle tanımlayarak göstermeli, Windows yine de eski sürücüleri kurmakta ısrar ediyorsa, önce Windows/INF ve Windows/INF/Other klasörlerindeki eski sürücü artıklarını silmelisiniz. Özellikle v90 terfisi sonrası bu konuda sorun yaşayan USR modem kullanıcıları terfi yazılımları ile gelen sürücüleri kullanmalı ve bu şekilde tanıtmalıdır.

Sürücülerin kurulması ile ilgili detaylı bilgiyi Aralık 98 sayımızın Acemiler İçin bölümünde vermiştik. Bu yazıyı http://www.pcmagazine.

com.tr/test/yazilar/surucu.htm adresinde bulabilirsiniz.

10. Modeminiz

Doğruyu Söylesin

Bazı kullanıcılar "ben 115200 bps bağlanıyorum, neden download hızım yavaş" diyor. Bu soruyu çok cevapladık ama sorular gelmeye devam ettiği için hem bir kez daha tekrarlayalım, hem de olası çözümleri sunalım. Efendim, yukarıda belirttiğimiz gibi bir analog modemin (santralin dijital olmasına bakmayın, normal telefon hattından kullandığınız modemler analog bağlanır) 54.666 K'yı geçmesi imkansız. Windows daha yüksek ilk bağlantı hızı gösteriyorsa, bu modeminiz ile PC portunuzun arasındaki hızdır; modeminiz ile ISS arasındaki hız değil. Bazı modemler hatalı sürücüler nedeniyle böyle gösterir. Modeminizin size doğruyu söylemesi için bir numara deneyebilirsiniz. Denetim Masası*Modem (Control Panel*Modems) komutunu çalıştırın. Açılan ileti kutusunda modeminizi seçip Özellikler (Properties) düğmesine tıklayın. Açılan yeni ileti kutusunun Bağlantı (Connection) bölmesinde Gelişmiş (Advanced) düğmesine tıklayın. Burada İlave Ayarlar (Extra Settings) satırına uygun bir başlangıç string'i yazmanız gerekiyor. Bu string modemine göre değişebilir ama genelde bu satıra çoğu modem için AT&F veya ATW2 yazılmalıdır; böylece yanlış bağlantı bilgisi sorununuzu çözersiniz. Ama modeminiz doğru hızı gösteriyorsa bu satırları koymayın, bağlantı sorunu yaşayabilirsiniz.

11. Yararlı Başlangıç

Stringleri

Yukarıdaki püf noktasında başlangıç stringlerinin nasıl konulacağını anlattık. Hızınızı artırmak için deneyebileceğiniz şu yöntemler de var. Sonuçlar ISS'ye göre değişken olabileceği için deneyip, kullanıp kullanmayacağınıza karar verin:

l USR 56K V.90 modemlerde donanım akışı kontrolü sağlamak (&K3), V.90 protokolünü devreye sokup zaten Türkiye'de kullanılmayan X2 protokolünü devreden çıkarmak (S32=34) için şu string'i kullanın: AT&F1&H1&K3&I0&-

M5&N25S32=34

l Rockwell yongalı 56Kflex/V.90 modemlerde donanım akışı kontrolü sağlamak (&K3), V.90 protokolünü devreye sokup 56Kflex Rockwell protokolünü devreden çıkarmak (%C2) için şu string'i kullanın:

AT&FE0V1&C1&D2%C2S95=47S0=0

l Diamond SupraExpress 56Kflex V.90 modemlerde V.90 protokolünü devreye sokup 56Kflex Rockwell protokolünü devreden çıkarmak (S=12,1) için şu string'i kullanın:

AT&FW2+MS9=20S10=75S=12,1

Tüm 56K V.90 modemlerde numara çevirme sırasındaki gecikmeyi yarıya indirmek (S11=50) ve V.42 protokolünün devreden çıkmasını engellemek (S27=64) için şu string'i kullanın:

ATS11=50S27=64

HIZLI SÖRF

12. Web Hızlandırıcılar

Web hızlandırıcı (Web accelerator) adı verilen yazılımları kullanmak isteyebilirsiniz. Bunların çalışma mantığı genelde şöyledir: Bir siteye girip okumaya yazıları başladığınızda o sayfanın alt seviyelerini de indirmeye devam ederler; daha önceden girdiğiniz siteleri daha gelişmiş şekilde önbelleğe (cache) alırlar, Sık kullanılanlar listesindeki Web sayfalarının güncel hallerini belirli aralıklarla download ederler. Bunların gerçekten hız artışı sağlayıp sağlamadıkları Internet kullanım şeklinize bağlıdır. Örneğin Web'i sadece yazılı bilgileri okumak için kullanıyorsanız, bir Web sayfasını okumak için belirli bir zaman ayırıyorsanız epey işe yarayabilirler. Ama bir yandan sörf edip bir yandan arka planda dosya indiriyorsanız, çoğu Web sitesine şöyle bir bakıp başkasına geçiyorsanız Internet kapasitenizden çalmaktan başka işe yaramazlar. Denemek istiyorsanız bu tür bir yazılım olan SurfExpress'in deneme sürümünü http://www.connectix.com/html/surfexpress.html adresinden indirebilirsiniz.

13. Proxy Sunucuları

Çoğu ISS, sunucularında geniş bir alanı önbellek olarak ayırır. Yani, kullanıcılar çeşitli adreslere bağlandığında, Web sayfalarındaki bilgiler sunucuların diskinde, disk kapasitesinin izin verdiği ölçüde tutulur. Proxy kullanırsanız, sunucuda mevcut bulunan resim, metin gibi verileri bağlandığınız Web sitesinden değil önce ISS'nizin sunucusundan alırsınız. En hızlı bağlantı sizin ile ISS'nizin arasında olduğu için hızınız artar. Ancak bazen güncel sayfalar yerine eski sayfalar önbellekten geldiği için bazı kullanıcılar proxy kullanmayı tercih etmez. Siz denemek istiyorsanız proxy ayarlarını nasıl yapacağınızı anlatalım. Önce ISS'nizden proxy adresini ve port numarasını öğreneceksiniz. Sonra Internet Explorer 4 kullanıyorsanız Tools*Internet Options*Connection (Araçlar*Internet Seçenkleri*Bağlantı) bölmesinden proxy (yetkili sunucu) bölümüne gerekli proxy adresini ve port numarasını gireceksiniz. Netscape 4.5'ta ise Edit*Preferences*Advanced*Proxies*Manual Proxy Configuration kısmında gerekli ayarları bulabilirsiniz. Bu ayarlar genelde ISS'nizin Web sitesinde açıklanmıştır.

14. Zamanlama Önemli

Bazen Internet trafiğinin yoğun olduğunu söylemiştik. Örneğin ülkemizde genelde iş saatleri içinde Internet trafiği artar, gece yarısına kadar da trafik yoğunluğu devam eder. Ama genelde yurtiçindeki sunuculardan yayınlanan (host edilen) sitelere daha hızlı bağlanırsınız. ABD'deki sitelere erişiyorsanız, onların da uykuda olduğu saatleri dikkate almanızı öneririz. İşyerinizden sürekli Internet erişimine sahipseniz, NetVampire gibi programlarla download edeceğiniz büyük dosyaların ne zaman download edileceğini ayarlayıp PC'nizi gece açık bırakabilirsiniz. Denemelerimizde sabah 3-6 arasında çok hızlı download sürelerine ulaştık.

15. Offline Web

Bazılarımız telefon faturalarını mümkün olduğunca düşük tutmak ister. Bu yüzden Web tarayıcı paketleri "offline" seçenekleri içerirler. Yani, Internet'e bağlandıktan sonra bir oturumda ardarda birkaç Web sayfasını ziyaret etmişseniz, Internet bağlantınızı kestikten sonra Internet Explorer'da File*Work Offline komutu ile, Netscape Communicator'da ise File*Offline*Work Offline komutu offline konuma geçip, Web tarayıcınızın İleri/Geri tuşlarına tıklayarak bu sayfaları tekrar - tabii diskinizdeki önbellek klasöründen geldikleri haliyle - okuyabilirsiniz.

16. Internet Explorer

İçin Kestirmeler

Klavye kestirmeleri her programı daha hızlı kullanmanızı sağlar.Internet Explorer 3.x ve 4.x'te aşağıdaki kestirmeleri kullanabilirsiniz:

F4 Tarihçe listesini (daha önce bağlandığınız Web sitesi adreslerini) açar.

F5/CTRL+R Mevcut Web sayfasını yeniden yükler.

F11 Tam ekran görünümü ile menülü ekran görünümü arasında geçiş yapar.

ESC Sayfanın yüklenmesini durdurur.

HOME Web sayfasının en başına gider.

END Web sayfasının en sonuna gider.

Page down/SPACE Web sayfasını bir ekranlık aşağı kaydırır.

Page up / SHIFT Web sayfasını bir ekranlık yukarı kaydırır.

ALT + Sol Ok Bir önceki Web sayfasına gider.

ALT + Sağ Ok Bir sonraki Web sayfasına gider.

CTRL + B Sık Kullanılanları Düzenle penceresini açar.

CTRL + D Mevcut Web sayfasını Sık kullanılanlara ekleme penceresini açar.

CTRL + H Sayfanın solunda Tarihçe sütununu açar.

CTRL + L/CTRL+O Bağlanacağınız Web sayfaları veya açacağınız klasörler için

adres yazma penceresi açar.

CTRL + N Yeni Internet Explorer penceresi açar

CTRL + P Web sayfasını veya seçili metni yazdırır.

CTRL + S Mevcut Web sayfasını diske kaydeder.

CTRL + W Aktif Internet Explorer penceresini kapar.

HIZLI MESAJLAŞMA

17. Offline Mesajlar

E-mail ve haber grupları ile mesaj alışverişinde offline seçeneği çok işe yarayabilir. Yani, Internet'e bağlı değilken tüm e-mail ve haber grubu mesajlarınızı yazabilir, bunları Internet'e bağlandığınızda birkaç saniye içinde gönderebilirsiniz.

Aynı şekilde haber gruplarındaki mesajları toplu halde indirip Internet'e bağlı değilken okuma şansınız da var. Outlook Express'de'de File*Work Offline komutu ile, Netscape Messenger'da ise File*Offline*Work Offline komutu ile offline duruma geçebilirsiniz.

Bu durumda gönderdiğiniz mesajlar, e-mail programınızın Giden kutusunda beklerler; ta ki siz Internet'e bağlanıp Gönder komutunu seçene kadar. Haber gruplarından mesajları offline okumak için nasıl alacağınızı, Şubat 99 sayımızın Acemiler İçin bölümünde açıklamıştık. Bu yazıyı http://www.pcmagazine.com.tr/dergi/subat99/7.htm adresinde de bulabilirsiniz.

18. Adres Defterini Kullanın

E-mail programınızın adres defterini kullanırsanız, e-mail adreslerini aramanıza ve harf harf yazmanıza gerek kalmaz. Outlook Express'de size e-mail gönderen kişinin mesajını açıp e-mail adresi üzerine çift tıklarsanız, ekrana bir diyalog kutusu gelecektir. Bu diyalog kutusunda Adres Defterine Ekle komutu ile bu kişiyi defterinize ekleyebilirsiniz. Outlook Express'de ayrıca Tools*Options*Send kısmında cevapladığınız kişileri otomatik olarak Adres Defteri'ne ekleme seçeneğini işaretlemenizi de öneririz. Netscape Messenger'da ise gelen mesaj üzerine sağ tıklayıp Add Sender to Address Book komutu ile mesajı gönderenin ismini, Add All to Address Book komutu ile mesajın kopyasının da gönderildiği tüm kişilerin ismini adres defterinize ekleyebilirsiniz.

Böylece e-mail programınız, e-mail göndereceğiniz kişinin adresinin (veya duruma göre isminin) ilk birkaç harfini yazdığınızda gerisini otomatik tamamlar.

19. Otomatik İmza

Mesajlarınızın sonuna sürekli yazdığınız bitiş selamı, isim, unvan gibi bilgileri otomatik hale getirin. Outlook Express'de Araçlar*İleti örneği (Tools*Stationary) bölümünden İmza (Signature) düğmesine tıklayın. Metin (Text) bölümüne eklemek istediğiniz bitiş cümlesini, isminizi, ünvanınızı satır satır yazın. İstiyorsanız yanoıt verdiğiniz mesajlara da bu imzayı eklemek için ilgili seçeneğin işaretini resimde görüldüğü gibi kaldırın.

Netscape Messengar'da ise bu işlemi şöyle yapacaksınız: NotePad ile diskinizde bir metin dosyası yaratın ve içine isminizi, ünvanınızı, eklemek istediğiniz diğer bitiş cümlelerini satır satır yazın. Dosyayı txt soyadıyla kaydedin. Messenger'da Edit*Preference*Identity kısmında Choose düğmesine tıklayarak bu metin dosyasını kaydettiğiniz klasörden seçin.

20. Spam Mesajlara Son

İstemediğiniz kişilerden gelen lüzumsuz mesajlara Spam adı veriliyor. Hatta bazılarının size boyutu birkaç MB'ı bulan dosya gönderme tutkusu bile olabilir! Tabii bu da uzun download süreleri demek. Oysa bunlara bir filtre koyarak ISS'nizdeki posta kutusundan e-mail programınıza download edilmelerini bile önleyebilirsiniz. Outlook Express'de bu işi şöyle yapacaksınız: Araçlar*Gelen Kutusu Yardımcısı (Tools*Inbox Assistant) komutunu çalıştırın. Ekle (Add) düğmesine tıklayın. Karşınıza gelen ileti kutusunda e-mail mesajlarında yazan Kime, Kimden, Konu gibi bilgilere göre size ulaşmamasını istediğiniz mesajların bilgilerini girin. Örneğin bu resimde biz, Fahrettin Cüreklibatur'dan gelen mesajların bize hiç uğramadan sunucudan silinmesini istiyoruz ve From kutusuna bu ismi yazdık. En altta da mesajın sunucudan silinmesini belirten seçeneği işaretledik. İsterseniz bu mesajların Outlook Express içinde başka bir klasöre aktarılması, başka birine iletilmesi veya mesajı gönderene otomatik bir karşı mesaj gönderilmesi gibi seçeneklerden birini işaretleyebilirsiniz.